آیت‌الله حاج‌شیخ‌ ابوالفضل‌ نجفی‌ خوانساری‌ در نهم‌ ذی‌الحجه‌ی‌ ۱۳۳۶ / ۱۲۹۶ ش‌ در محله‌ی‌ «بیدآباد» اصفهان‌ در خاندان‌ علم‌ و فقاهت‌ دیده‌ به‌ جهان‌ گشود. پدر ایشان‌ آیت‌الله شیخ‌ احمد خوانساری‌ (متوفی‌ ۱۳۴۶ق) از علمای‌ بزرگ‌ اصفهان‌ بودند. جد ایشان‌ شیخ‌ محمدحسین‌ خوانساری‌ از علمای‌ بزرگ‌ خوانسار بود که‌ ذوق شعری‌ درخشانی‌ داشت‌ و ده‌ هزار شعر و دو کتاب‌ خطی‌ نفیس‌ هزار صفحه‌ای‌ از ایشان‌ به‌ جا مانده‌ است‌. او دوران‌ کودکی‌ را در اصفهان‌ گذراند و یازده‌‌ساله‌ بود که‌ از نعمت‌ پدر محروم‌ شد و تحت‌ تکفل‌ جد مادری‌ خود قرار گرفت‌. در همین‌ دوره‌ به‌ حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ اصفهان‌ وارد شد و مدت‌ نه سال‌ از محضر اساتیدی‌ چون‌ آیات‌: شیخ‌ حجت‌‌الله هرندی‌، سید احمد مقدس‌، میرزاعلی‌آقا شیرازی‌، شیخ‌ احمد فیاض‌ و شیخ‌ محمد کسب‌ فیض‌ نمود.

در سال‌ ۱۳۱۴ ش‌ یعنی‌ در ۱۸ سالگی‌ به‌ تحصیل‌ در حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ نجف‌ پرداخت‌ و در آنجا لحظه‌ای‌ از کسب‌ علم‌ و فضائل‌ اخلاقی‌ غفلت‌ نکرد  (زندگی‌نامه‌، ۱-۴). وی‌ در دوره‌ی‌ اقامت‌ در نجف‌ از محضر اساتید بزرگی‌ بهره‌ برد؛ کفایه‌ را نزد آیت‌الله میرزا محمدباقر زنجانی‌، منظومه‌ را نزد آیت‌الله بادکوبه‌ای‌، اخلاق و عرفان‌ را نزد آیت‌الله میرزاعلی‌آقا قاضی‌، خارج‌ فقه‌ را نزد آیت‌الله العظمی‌ سیدابوالحسن‌ اصفهانی‌ و آیات‌: کمپانی‌، کاظمینی‌، سیدجمال‌الدین‌ گلپایگانی‌، موسی‌ خوانساری‌ و سید محسن‌ حکیم‌ و رسائل‌ و مکاسب‌ و

کفایه‌ و خارج‌ فقه‌ و اصول‌ را نزد آیت‌الله العظمی‌ خوئی‌ و ضیاءالدین‌ عراقی‌ فراگرفت‌. ایشان‌ ۶ سال‌ در نجف‌ اقامت‌ داشت‌ و موفق‌ به‌ دریافت‌ اجازاتی‌ از آیات‌ عظام‌ شد؛ از جمله‌ در سن‌ ۲۵ سالگی‌ اجازه‌ی‌ اجتهاد و نقل‌ روایت‌ از آیت‌الله العظمی‌ سیدابوالحسن‌ اصفهانی‌، اجازه‌ی‌ اجتهاد از آیت‌الله آقا ضیاءالدین‌ عراقی‌، اجازه‌ی‌ روایت‌ از آقا بزرگ‌ تهرانی‌ و… کسب‌ کرد.

در سال‌ ۱۳۳۰ ش‌ به‌ علت‌ عارضه‌ی‌ ریوی‌ نجف‌ را ترک‌ کرد و به‌ ایران‌ بازگشت‌  (همان‌، صص‌ ۵-۸)  و به‌ جمع‌ علما و فضلای‌ حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ قم‌ پیوست‌.

با آغاز نهضت‌ اسلامی‌ امام‌ خمینی‌، شیخ‌ ابوالفضل‌ خوانساری‌ از نخستین‌ کسانی‌ بود که‌ به‌ تقویت‌ نهضت‌ و حمایت‌ از قیام‌ مردمی‌ پرداخت‌ و به‌ تهیه‌ و امضای‌ اعلامیه‌ها به‌ نام‌ نجفی‌ الخوانساری‌ یا ابوالفضل‌ خوانساری‌ و افشاگری‌ علیه‌ رژیم‌ پهلوی‌ می‌پرداخت‌  (اسناد انقلاب‌ اسلامی‌، ۳/ ۱۱۰، ۱۳۰، ۱۳۷، ۱۶۳، ۱۶۴، ۱۷۲، ۱۷۳، ۱۸۸، ۲۲۲، ۲۲۹). وی‌ به‌ انسجام‌، یکپارچگی‌ و سازماندهی‌ برای‌ مبارزات‌ اعتقاد داشت‌ و از بنیان‌گذاران‌ جامعه‌ی‌ مدرسین‌ حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ قم‌ بود. اولین‌ امضا در پایین‌ بیانیه‌های‌ جامعه‌ علیه‌ رژیم‌ پهلوی‌ متعلق‌ به‌ ایشان‌ بود (نهضت‌ امام‌ خمینی‌، ۲/ ۶۴۲، ۸۰۲، ۸۷۶، ۸۸۴)  و از اولین‌ کسانی‌ بود که‌ مرجعیت‌ عام‌ امام‌ را اعلان‌ کردند  (همان‌، ۲ /  ۵۷۷). وی‌ در راهپیمایی‌ها و اعتصابات‌ منتهی‌ به‌ انقلاب‌ اسلامی‌ نقش‌ اساسی‌ داشت‌ و سازماندهی‌ آن‌ را به‌ عهده‌ گرفت‌. بعد از انقلاب‌ نیز به‌ پیشنهاد مردم‌ و شخصیت‌های‌ دینی‌ و علمی‌ خطه‌ی‌ استان‌ مرکزی‌ به‌ عنوان‌ نماینده‌ی‌ امام‌ خمینی‌ به‌ امامت‌ جمعه‌ی‌ اراک‌ منصوب‌ شد. او ۳ سال‌ به‌ اقامه‌ی‌ نماز و نظارت‌ به‌ حوزه‌ی‌ علمیه‌ی‌ اراک‌ پرداخت‌ و خدمات‌ علمی‌ و اجتماعی‌ فراوانی‌ انجام‌ داد. در سال‌ ۱۳۷۱ ش‌ به‌علت‌ بیماری‌های‌ جسمی‌ به‌ قم‌ بازگشت‌ و تا پایان‌ عمر در آن‌ شهر اقامت‌ داشت‌.

منابع‌

۱٫ اسناد انقلاب‌ اسلامی‌، ج‌ ۳، تهران‌، مرکز اسناد انقلاب‌ اسلامی‌، ۱۳۷۵

۲٫ روحانی‌، حمید،  نهضت‌ حضرت‌ امام‌ خمینی‌، ج‌ ۲، مرکز اسناد انقلاب‌ اسلامی‌، ۱۳۷۱

/سیدمحمود حسینی‌/